SKLEP ON-LINE
Pojazdy Humvee stały się w powszechnym odbiorze opinii publicznej równie znanym symbolem obecnego amerykańskiego zaangażowania militarnego w Iraku, co kilka dekad wcześniej, w Wietnamie, śmigłowce UH-1 Huey. Choć obecnie wozy te schodzą nieco w cień za sprawą wdrażanych w dużych ilościach pojazdów minoodpornych (MRAP), to historia ich działań w Iraku jest warta przybliżenia z co najmniej trzech powodów. Po pierwsze jest to ciągle najbardziej rozpowszechniony pojazd sił zbrojnych USA w tym kraju. Drugi powód to interesująca ewolucja tych pojazdów, jaka dokonała się w ciągu zaledwie kilku lat ich służby w Iraku. Po trzecie wreszcie, w ostatnim czasie (lato 2008 roku) pojazd ten, na skutek splotu wielu okoliczności, w szczególności praktycznego ustania ataków na wojska USA i ich sojuszników, zaczyna przeżywać pewien renesans, uzupełniając w działaniach pojazdy klasy MRAP.
Kierunek Irak
U progu operacji „Iraqi Freedom” pojazdy HMMWV (High Mobility Multipurpose Wheeled Vehicle) cieszyły się dobrą opinią sił zbrojnych USA, stanowiąc umiejętne połączenie dużej mobilności, ładowności i żywotności. Produkcja Humvee rozpoczęła się w styczniu 1985 r. Do marca 2003 r. linie produkcyjne zakładów AM General zdążyło opuścić blisko 150 tys. egzemplarzy tego pojazdu w kilkunastu wersjach. HMMWV miał za sobą udział w dwóch zwycięskich kampaniach toczonych przez siły zbrojne USA – operacji zajęcia Panamy w 1989 roku i operacji „Pustynna Burza” w 1991 roku. Wozy te uczestniczyły również w wielu innych operacjach militarnych USA prowadzonych pod auspicjami ONZ, w szczególności na Bałkanach i w Somalii. Warto pamiętać, że to właśnie dość bolesne doświadczenia związane z udziałem amerykańskich HMMVW w walkach w miejskiej dżungli Mogadiszu z bojówkami generała Aidida zapoczątkowały linię opancerzonych wersji tego pojazdu.
W ataku na Irak w marcu−kwietniu 2003 roku siły zbrojne USA wykorzystały blisko 11,5 tys. pojazdów Humvee – około 9450 będących w składzie wojsk lądowych (w tym wszystkie, tj. ok. 235 sztuk opancerzonych M1114) oraz blisko 2000 należących do USMC. W tej pierwszej, symetrycznej fazie działań bojowych, podobnie jak podczas I wojny z Irakiem w 1991 roku, pojazdy Humvee spisały się bardzo dobrze. Sytuacja zaczęła ulegać zmianie latem 2003 roku, gdy okazało się, że symetryczna faza konfliktu w Iraku była jedynie wstępem do długotrwałych działań asymetrycznych w tym kraju. W sytuacji braku linii frontu, nasilających się zasadzek irackiego zbrojnego podziemia z użyciem broni małokalibrowej, granatników ppanc. i następnie improwizowanych ładunków wybuchowych (IED), siły zbrojne USA znalazły się w sytuacji, do której nie były w pełni przygotowane. Nowe okoliczności wymusiły istotne zmiany w zakresie struktury sprzętowej jednostek rozmieszczonych w Iraku. W perspektywie długotrwałego konfliktu asymetrycznego, opartego w dużym stopniu o rejony zurbanizowane, zmniejszało się znaczenie komponentu ciężkiego, czołgów i bwp, których przydatność w działaniach miejskich, czy też w misjach patrolowych lub osłonie konwojów była bardzo ograniczona. W związku z tym siły zbrojne USA podjęły decyzję o reorganizacji etatów sprzętowych wojsk lądowych rozmieszczonych w Iraku. Większość jednostek pancernych przekształcono w jednostki zmotoryzowane, w których głównym narzędziem działań bojowych stał się pojazd HMMWV. Podstawowym pojazdem bojowym sił zbrojnych USA na polu walki irackiego konfliktu asymetrycznego latem 2003 roku stała się konstrukcja, która nigdy wcześniej nie była przewidywana do pełnienia takiej roli.
Dopancerzanie i doposażanie HMMWV
Podstawowym problemem, przed jakim stanęły siły zbrojne USA wraz ze zdecydowaniem się na szerokie wykorzystywanie pojazdów HMMWV w działaniach asymetrycznych w Iraku, był niedostatek wersji opancerzonych tych pojazdów dostępnych na miejscu. Jak wspomniano wcześniej, jedynie nieco ponad 200 Humvee należących w większości do jednostek żandarmerii wojskowej wojsk lądowych USA stanowiły pojazdy w opancerzonej wersji UAH (Up Armored Humvee) M1114. Pojazdy te, dysponujące opancerzeniem o masie około 270 kg, charakteryzowały się odpornością balistyczną drzwi na ogień amunicji ppanc. kal. 7,92 mm z odległości 100 m oraz ogólną odpornością przeciwminową na poziomie 5,45 kg TNT pod przednią osią i 1,18 kg TNT pod tylną osią. By rozwiązać w szybkim tempie niedostatek opancerzonych HMMWV, siły zbrojne USA podjęły szereg działań. Rozpoczęto przerzut z baz w Korei Południowej i Europie Zachodniej opancerzonych M1114 oraz złożono duże zamówienia u producenta na nowe pojazdy. Jednocześnie rozpoczęto zakrojoną na wielką skalę operację opancerzania pozostałych HMMWV działających w Iraku w ramach programu VHA (Vehicle Hardening), obejmującego całą flotę kołowych pojazdów sił zbrojnych USA operujących w Iraku.
Operacja opancerzania, która rozpoczęła się w drugiej połowie 2003 roku, została podzielona na dwie fazy i obejmowała trzy poziomy opancerzenia. Poziom I odnosił się do pojazdów z integralnym opancerzeniem zainstalowanym na etapie produkcji pojazdu lub też podczas fabrycznych napraw głównych i dotyczył pojazdów w wersji M1114 i pochodnych. Poziom II obejmował opracowanie zestawów opancerzenia AOA (Add On Armor), które mogły być instalowane na miejscu w Iraku. I wreszcie mianem poziomu III siły zbrojne USA określiły wszelkie oddolne inicjatywy o charakterze tymczasowym, polegające na montowaniu do pojazdów pancerza improwizowanego. Początkowo były to bardzo prymitywne konstrukcje wykorzystujące drewno, worki z piaskiem czy też powieszone na pojazdach kamizelki kuloodporne. Po pewnym czasie zaczęto opancerzać pojazdy wykorzystując płyty pancerne uzyskiwane z dostępnych w dużych ilościach pojazdów pancernych byłej armii irackiej, by wreszcie sięgnąć po certyfikowane płyty pancerne. Taka improwizowana ochrona była określana żargonowo przez żołnierzy mianem „pancerza hillbilly”. W przeciwieństwie do poziomu I i II, poziom III nie obejmował wyposażania pojazdów w oszklenie balistyczne.
Faza I opierała się na zamówieniach dodatkowych pojazdów w wersji M1114 z I poziomem opancerzenia, początkowo w liczbie 300 sztuk miesięcznie, a od października 2004 roku w liczbie 450-500 sztuk miesięcznie. Dzięki temu liczba fabrycznie nowych M1114 w Iraku zwiększyła się znacząco – z około 2500 takich pojazdów w kwietniu 2004 roku do blisko 5500 na przełomie 2004/2005 roku.
Faza II związana była z opracowaniem zestawów opancerzenia dla nieopancerzonych HMMWV znajdujących się w Iraku. Było to o tyle istotne, że liczba takich pojazdów wykorzystywanych przez siły zbrojne USA w Iraku pod koniec 2003 roku była bardzo duża, szacowana na blisko 12 tys. sztuk. Ostatecznie po kilku miesiącach prób, podczas których przebadano 207 wariantów opancerzenia pochodzącego od 40 dostawców, armia USA zdecydowała się na cztery zestawy opancerzenia. Złożone zamówienie opiewało początkowo na 8400 zestawów, by ostatecznie we wrześniu 2004 roku ulec zwiększeniu do 13 872. Tym samym każdy pojazd HMMWV operujący w Iraku miał mieć zapewniony co najmniej II poziom opancerzenia. Największa część zamówienia (8 tys. sztuk) przypadła na zestaw opancerzenia opracowany przez ARL (Army Research Lab) i nazwany ASK (Armor Survivability Kit). Inne, mniej liczne zestawy opancerzenia dla pojazdów rodziny HMMWV, były produkowane m.in. przez Armor Holdings Inc. (nazywane OGH – od nazwy zakładów O’Gara-Hess, w których były wytwarzane) oraz zestawy BAK (Ballistic Advantage Kit), produkowane przez Armor Holdings i przeznaczone dla Humvee w wersji M998/M1038. Zestaw ASK charakteryzował się opancerzonymi drzwiami, przednim i bocznym oszkleniem balistycznym oraz przeciwodłamkowo wzmocnioną podłogą. Zestaw OGH był zbliżony do ASK, przy czym obejmował również opancerzony dach.
Ostatni armijny HMMWV otrzymał zestaw opancerzenia poziomu II w kwietniu 2005 roku. Tym samym całość floty Humvee armii USA, operujących w Iraku poza zamkniętymi bazami, stanowiły pojazdy posiadające opancerzenie I lub II poziomu. Dzięki temu HMMWV z improwizowanym pancerzem przeszły do historii.
U progu operacji „Iraqi Freedom” pojazdy HMMWV (High Mobility Multipurpose Wheeled Vehicle) cieszyły się dobrą opinią sił zbrojnych USA, stanowiąc umiejętne połączenie dużej mobilności, ładowności i żywotności. Produkcja Humvee rozpoczęła się w styczniu 1985 r. Do marca 2003 r. linie produkcyjne zakładów AM General zdążyło opuścić blisko 150 tys. egzemplarzy tego pojazdu w kilkunastu wersjach. HMMWV miał za sobą udział w dwóch zwycięskich kampaniach toczonych przez siły zbrojne USA – operacji zajęcia Panamy w 1989 roku i operacji „Pustynna Burza” w 1991 roku. Wozy te uczestniczyły również w wielu innych operacjach militarnych USA prowadzonych pod auspicjami ONZ, w szczególności na Bałkanach i w Somalii. Warto pamiętać, że to właśnie dość bolesne doświadczenia związane z udziałem amerykańskich HMMVW w walkach w miejskiej dżungli Mogadiszu z bojówkami generała Aidida zapoczątkowały linię opancerzonych wersji tego pojazdu.
W ataku na Irak w marcu−kwietniu 2003 roku siły zbrojne USA wykorzystały blisko 11,5 tys. pojazdów Humvee – około 9450 będących w składzie wojsk lądowych (w tym wszystkie, tj. ok. 235 sztuk opancerzonych M1114) oraz blisko 2000 należących do USMC. W tej pierwszej, symetrycznej fazie działań bojowych, podobnie jak podczas I wojny z Irakiem w 1991 roku, pojazdy Humvee spisały się bardzo dobrze. Sytuacja zaczęła ulegać zmianie latem 2003 roku, gdy okazało się, że symetryczna faza konfliktu w Iraku była jedynie wstępem do długotrwałych działań asymetrycznych w tym kraju. W sytuacji braku linii frontu, nasilających się zasadzek irackiego zbrojnego podziemia z użyciem broni małokalibrowej, granatników ppanc. i następnie improwizowanych ładunków wybuchowych (IED), siły zbrojne USA znalazły się w sytuacji, do której nie były w pełni przygotowane. Nowe okoliczności wymusiły istotne zmiany w zakresie struktury sprzętowej jednostek rozmieszczonych w Iraku. W perspektywie długotrwałego konfliktu asymetrycznego, opartego w dużym stopniu o rejony zurbanizowane, zmniejszało się znaczenie komponentu ciężkiego, czołgów i bwp, których przydatność w działaniach miejskich, czy też w misjach patrolowych lub osłonie konwojów była bardzo ograniczona. W związku z tym siły zbrojne USA podjęły decyzję o reorganizacji etatów sprzętowych wojsk lądowych rozmieszczonych w Iraku. Większość jednostek pancernych przekształcono w jednostki zmotoryzowane, w których głównym narzędziem działań bojowych stał się pojazd HMMWV. Podstawowym pojazdem bojowym sił zbrojnych USA na polu walki irackiego konfliktu asymetrycznego latem 2003 roku stała się konstrukcja, która nigdy wcześniej nie była przewidywana do pełnienia takiej roli.
Dopancerzanie i doposażanie HMMWV
Podstawowym problemem, przed jakim stanęły siły zbrojne USA wraz ze zdecydowaniem się na szerokie wykorzystywanie pojazdów HMMWV w działaniach asymetrycznych w Iraku, był niedostatek wersji opancerzonych tych pojazdów dostępnych na miejscu. Jak wspomniano wcześniej, jedynie nieco ponad 200 Humvee należących w większości do jednostek żandarmerii wojskowej wojsk lądowych USA stanowiły pojazdy w opancerzonej wersji UAH (Up Armored Humvee) M1114. Pojazdy te, dysponujące opancerzeniem o masie około 270 kg, charakteryzowały się odpornością balistyczną drzwi na ogień amunicji ppanc. kal. 7,92 mm z odległości 100 m oraz ogólną odpornością przeciwminową na poziomie 5,45 kg TNT pod przednią osią i 1,18 kg TNT pod tylną osią. By rozwiązać w szybkim tempie niedostatek opancerzonych HMMWV, siły zbrojne USA podjęły szereg działań. Rozpoczęto przerzut z baz w Korei Południowej i Europie Zachodniej opancerzonych M1114 oraz złożono duże zamówienia u producenta na nowe pojazdy. Jednocześnie rozpoczęto zakrojoną na wielką skalę operację opancerzania pozostałych HMMWV działających w Iraku w ramach programu VHA (Vehicle Hardening), obejmującego całą flotę kołowych pojazdów sił zbrojnych USA operujących w Iraku.
Operacja opancerzania, która rozpoczęła się w drugiej połowie 2003 roku, została podzielona na dwie fazy i obejmowała trzy poziomy opancerzenia. Poziom I odnosił się do pojazdów z integralnym opancerzeniem zainstalowanym na etapie produkcji pojazdu lub też podczas fabrycznych napraw głównych i dotyczył pojazdów w wersji M1114 i pochodnych. Poziom II obejmował opracowanie zestawów opancerzenia AOA (Add On Armor), które mogły być instalowane na miejscu w Iraku. I wreszcie mianem poziomu III siły zbrojne USA określiły wszelkie oddolne inicjatywy o charakterze tymczasowym, polegające na montowaniu do pojazdów pancerza improwizowanego. Początkowo były to bardzo prymitywne konstrukcje wykorzystujące drewno, worki z piaskiem czy też powieszone na pojazdach kamizelki kuloodporne. Po pewnym czasie zaczęto opancerzać pojazdy wykorzystując płyty pancerne uzyskiwane z dostępnych w dużych ilościach pojazdów pancernych byłej armii irackiej, by wreszcie sięgnąć po certyfikowane płyty pancerne. Taka improwizowana ochrona była określana żargonowo przez żołnierzy mianem „pancerza hillbilly”. W przeciwieństwie do poziomu I i II, poziom III nie obejmował wyposażania pojazdów w oszklenie balistyczne.
Faza I opierała się na zamówieniach dodatkowych pojazdów w wersji M1114 z I poziomem opancerzenia, początkowo w liczbie 300 sztuk miesięcznie, a od października 2004 roku w liczbie 450-500 sztuk miesięcznie. Dzięki temu liczba fabrycznie nowych M1114 w Iraku zwiększyła się znacząco – z około 2500 takich pojazdów w kwietniu 2004 roku do blisko 5500 na przełomie 2004/2005 roku.
Faza II związana była z opracowaniem zestawów opancerzenia dla nieopancerzonych HMMWV znajdujących się w Iraku. Było to o tyle istotne, że liczba takich pojazdów wykorzystywanych przez siły zbrojne USA w Iraku pod koniec 2003 roku była bardzo duża, szacowana na blisko 12 tys. sztuk. Ostatecznie po kilku miesiącach prób, podczas których przebadano 207 wariantów opancerzenia pochodzącego od 40 dostawców, armia USA zdecydowała się na cztery zestawy opancerzenia. Złożone zamówienie opiewało początkowo na 8400 zestawów, by ostatecznie we wrześniu 2004 roku ulec zwiększeniu do 13 872. Tym samym każdy pojazd HMMWV operujący w Iraku miał mieć zapewniony co najmniej II poziom opancerzenia. Największa część zamówienia (8 tys. sztuk) przypadła na zestaw opancerzenia opracowany przez ARL (Army Research Lab) i nazwany ASK (Armor Survivability Kit). Inne, mniej liczne zestawy opancerzenia dla pojazdów rodziny HMMWV, były produkowane m.in. przez Armor Holdings Inc. (nazywane OGH – od nazwy zakładów O’Gara-Hess, w których były wytwarzane) oraz zestawy BAK (Ballistic Advantage Kit), produkowane przez Armor Holdings i przeznaczone dla Humvee w wersji M998/M1038. Zestaw ASK charakteryzował się opancerzonymi drzwiami, przednim i bocznym oszkleniem balistycznym oraz przeciwodłamkowo wzmocnioną podłogą. Zestaw OGH był zbliżony do ASK, przy czym obejmował również opancerzony dach.
Ostatni armijny HMMWV otrzymał zestaw opancerzenia poziomu II w kwietniu 2005 roku. Tym samym całość floty Humvee armii USA, operujących w Iraku poza zamkniętymi bazami, stanowiły pojazdy posiadające opancerzenie I lub II poziomu. Dzięki temu HMMWV z improwizowanym pancerzem przeszły do historii.
... więcej w numerze
